Van “paradepaardje” tot “digitale woestenij”
In 2017 werd het gratis WiFi-netwerk in de binnenstad van Almelo door de lokale overheid nog gezien als een voorbeeld van digitale dienstverlening. WifiTenne, een lokaal bedrijf uit Almelo, deed destijds tevergeefs ook een aanbod om een veilig en AVG-conform openbaar WiFi-netwerk in het centrum te realiseren.
Vandaag de dag ziet de werkelijkheid er heel anders uit. Wanneer we door de binnenstad lopen, verschijnt de SSID “Open wifi Almelo” weliswaar nog in de lijst met beschikbare netwerken, maar een verbinding maken is niet meer mogelijk. Het netwerk dat ooit een paradepaardje was, is weggeschrompeld, niet omdat het nut ervan onbelangrijk is, maar waarschijnlijk omdat er simpelweg niet meer naar omgekeken wordt.
Rond het Amaliaplein ontdek je verschillende open netwerken die verre van werken en bovendien allesbehalve AVG-proof zijn. Voor nietsvermoedende inwoners en bezoekers betekent verbinden met deze netwerken een reëel risico op datalekken en misbruik.
WiFi-“zombienetwerken” en de verborgen risico’s
Volgens platforms zoals WiFi Map bestaan er in en rond het centrum van Almelo inderdaad meerdere openbare hotspots. Maar deze netwerken zijn vrijwel allemaal “open” , dat wil zeggen: zonder wachtwoord toegankelijk. Het probleem is echter dat open niet hetzelfde is als veilig.
Binnen het kader van de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) vervult een organisatie die openbare WiFi aanbiedt feitelijk de rol van “toegangsverschaffer” en draagt daarmee specifieke verplichtingen op het gebied van gegevensbescherming. Denk hierbij aan: het legitiem bewaren van verbindingslogs, transparante communicatie richting gebruikers over dataverwerking, en technische maatregelen om te voorkomen dat het netwerk wordt misbruikt voor illegale activiteiten. Een open netwerk zonder authenticatiemethode, zonder versleuteling en zonder privacyverklaring is op zichzelf al een compliance-vacuüm.
Almelo heeft de technische opties wél
Het is belangrijk op te merken dat WifiTenne geen bedrijf is zonder capaciteit. Uit openbare informatie blijkt dat dit Almelose bedrijf al WiFi-netwerken heeft uitgerold in 435 Nederlandse vakantieparken en campings, met een businessmodel dat bekend staat om lage kosten en hoge dekking. Oprichter Jeffrey Tolsma heeft aangegeven dat het kernvoordeel ligt in “lage operationele kosten plus 24-uurs service”. Dit betekent dat Almelo feitelijk beschikt over een lokaal, ervaren en capabel WiFi-bedrijf.
De kern van het probleem ligt dus niet in technische haalbaarheid, maar in structurele aandacht en investering vanuit de gemeente.
Hoe veilig openbaar WiFi er wél uitziet
Als Almelo het centrum echt “op de kaart wil zetten”, is de gedachte “als er maar signaal is” niet voldoende. Binnen Nederland en Europa bestaan inmiddels beproefde modellen voor AVG-conform openbaar WiFi:
- Publicroam is een oplossing die breed wordt gebruikt door Nederlandse overheidsinstanties. Het is gebaseerd op WPA2/WPA3-Enterprise, ondersteunt automatische authenticatie zonder telkens opnieuw in te loggen, en heeft expliciet als uitgangspunt dat gebruikersdata niet worden gevolgd en dat het netwerk AVG-conform is.
Maar valt om als het netwerk er achter niet de aandacht krijgt. Want Publicroam verzorgt wel de WPA verbinding maar niet het netwerk wat er aan gekopeld is. - Veilig en zorgeloos internetten met OWE via WifiTenne. Waardoor WPA2 of WPA3 overbodig zijn in openbare netwerken. Geen moeilijke inlog procedures zoals Publicroam.
- Professionele oplossingen hanteren netwerksegmentatie: het gastnetwerk is volledig geïsoleerd van het interne gemeentelijke netwerk, zodat een gecompromitteerd apparaat geen springplank kan vormen.
- Een conforme captive portal moet aan meerdere eisen voldoen: duidelijk aangeven welke data worden verzameld en met welk doel, expliciete toestemming van de gebruiker verkrijgen, een link naar het privacybeleid bieden, en noodzakelijke verbindingslogs bewaren voor juridische traceerbaarheid. Zoals dit gaat bij WifiTenne.
Dit zijn geen onoverkomelijke technische drempels. Voor een stad die zich ooit profileerde met “open WiFi” is het opnieuw opzetten van een daadwerkelijk veilig, bruikbaar en AVG-conform openbaar netwerk vooral een kwestie van wil, niet van kunnen.
Een thema dat het opnieuw verdient om opgepakt te worden
De huidige staat van WiFi in het centrum van Almelo weerspiegelt een breder probleem: openbare digitale diensten zijn makkelijk “live” te zetten, maar moeilijk te onderhouden. De glorie van 2017 heeft geen vervolg gekregen — niet omdat de technologie verouderd is, maar omdat er geen partij is die structureel verantwoordelijkheid neemt voor de exploitatie.
Als de gemeente opnieuw de samenwerking zou zoeken met een lokaal bedrijf als WifiTenne — ditmaal met AVG-conformiteit en veiligheidsnormen als ondergrens — dan heeft Almelo de mogelijkheid om een openbaar WiFi-netwerk te bouwen dat zowel inwoners en bezoekers van dienst is, als hun privacy en veiligheid respecteert. Dat is niet alleen een technische upgrade, maar ook het nakomen van een belofte van “digitale inclusie”.
Een stad waar zelfs de WiFi in het centrum “niet te verbinden” is, maakt het namelijk moeilijk om geloofwaardig over te komen als het gaat om de digitale toekomst van gemeente Almelo.